Yapay Zeka Düzenlemesinde Tarihi Adım
Güney Kore, 22 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe giren kapsamlı yapay zeka düzenlemesiyle küresel teknoloji tarihinde önemli bir sayfayı açtı. “Yapay Zekanın Geliştirilmesi ve Güvenilirliğin Tesisi Temel Yasası” (Framework Act on Artificial Intelligence Development and Establishment of a Foundation for Trustworthiness) olarak adlandırılan bu mevzuat, Asya-Pasifik bölgesinde ve dünya genelinde yapay zekayı kapsamlı şekilde düzenleyen ilk ulusal yasa olma özelliğini taşıyor.
21 Ocak 2025 tarihinde Ulusal Meclis tarafından kabul edilen bu düzenleme, Avrupa Birliği’nin AI Act’inden sonra dünyada bu alanda çıkarılan ikinci kapsamlı yasa konumunda bulunuyor. Ancak Güney Kore, bu yasayı fiilen uygulamaya koyan ilk ülke olarak ayrı bir önem kazanıyor.
Yasanın Temel Hedefleri ve Kapsamı
Güney Kore Bilim ve Bilgi İletişim Teknolojileri Bakanlığı’nın açıklamalarına göre, yeni yasa üç temel amacı gerçekleştirmeyi hedefliyor:
- İnsan haklarının ve onurunun korunması
- Yapay zeka teknolojilerinin güvenli ve etik gelişiminin sağlanması
- Ulusal rekabet gücünün artırılması
Yasa, risk temelli bir yaklaşım benimseyerek yapay zeka sistemlerini farklı kategorilere ayırıyor ve her kategoriye özgü düzenlemeler getiriyor. Bu kapsamlı çerçeve, toplam 19 ayrı yapay zeka tasarısını tek bir yasada birleştirerek bütünsel bir yapı oluşturuyor.
Yüksek Riskli Yapay Zeka Sistemleri
Yasanın en kritik unsurlarından biri, “yüksek etkili yapay zeka” (high-impact AI) kavramının tanımlanmasıdır. Kullanıcıların günlük yaşamını ve güvenliğini önemli ölçüde etkileyebilecek alanlarda kullanılan sistemler bu kategoriye giriyor:
- Sağlık hizmetleri (tıbbi teşhis ve tedavi sistemleri)
- Eğitim sektörü
- Enerji altyapıları
- Kamu hizmetleri
- İstihdam ve işe alım süreçleri
- Finansal hizmetler (kredi değerlendirme sistemleri)
Bu kategorideki yapay zeka sistemleri için şirketler ve geliştiriciler şu yükümlülüklere tabi oluyor:
- Risk değerlendirme çalışmaları yapılması
- Kapsamlı güvenlik önlemleri alınması
- Temel haklar üzerindeki etki değerlendirmeleri gerçekleştirilmesi
- Risk yönetim planları oluşturulması ve uygulanması
- İnsan denetimi mekanizmaları kurulması
- Detaylı dokümantasyon sağlanması
Deepfake ve Dezenformasyonla Mücadele
Yapay zeka tarafından üretilen yanıltıcı içerikler ve deepfake teknolojilerinin yaygınlaşması, dünya genelinde ciddi endişelere yol açıyor. Güney Kore yasası, bu tehditle mücadele için özel düzenlemeler içeriyor:
Zorunlu Filigran Uygulaması
Yasanın en dikkat çekici hükümlerinden biri, yapay zeka ile üretilen tüm içeriklere zorunlu dijital filigran (watermark) eklenmesi gerekliliğidir. Bu uygulama sayesinde:
- Kullanıcılar, karşılaştıkları içeriğin yapay zeka tarafından üretilip üretilmediğini kolayca anlayabilecek
- Sahte ve yanıltıcı içeriklerin ayırt edilmesi kolaylaşacak
- İçerik kökeninin izlenebilirliği sağlanacak
Şeffaflık Gereklilikleri
Yapay zeka sistemlerini kullanan şirketler:
- Kullanıcıları yapay zeka kullanımı hakkında bilgilendirmek zorunda
- Üretken yapay zeka (generative AI) kullanımını açıkça etiketlemek mecburiyetinde
- Yapay zeka çıktılarının nasıl elde edildiğini açıklamak durumunda
Cezai Yaptırımlar ve Uygulama
Yasa, ihlaller için caydırıcı yaptırımlar öngörüyor:
- 30 milyon Güney Kore Wonu’na (yaklaşık 20.870 ABD Doları) kadar para cezası
- Ciddi ihlallerde hapis cezası uygulanabilmesi
- Hükümetin soruşturma başlatma yetkisi
- Denetim ve teftiş mekanizmaları
Ancak Güney Kore Bilim ve BİT Bakanlığı, şirketlere uyum sağlama fırsatı tanımak amacıyla bir yıllık geçiş dönemi ilan etti. Bu süre zarfında idari para cezaları erteleniyor ve şirketlerin yeni kurallara uyum sağlaması için zaman tanınıyor.
Yabancı Şirketler İçin Özel Düzenlemeler
Yasanın etki alanı, yalnızca Güney Kore merkezli şirketlerle sınırlı değil. Sınır ötesi uygulama özelliğine sahip olan bu düzenleme, Güney Kore pazarını etkileyen veya Güney Koreli kullanıcılara hizmet veren tüm yapay zeka faaliyetlerini kapsıyor.
Güney Kore pazarında faaliyet gösteren veya bu pazarı hedefleyen yabancı yapay zeka şirketleri:
- Ülkede yerel temsilci atamak zorunda
- Bu temsilci, hükümetle irtibat noktası olarak görev yapacak
- Düzenlemelere uyum sorumluluğu taşıyacak
Yapay Zeka Geliştirme ve İnovasyonu İçin Teşvikler
Güney Kore yasası, salt kısıtlayıcı bir düzenleme değil; aynı zamanda yapay zeka ekosistemini geliştirmeyi de hedefliyor:
Ulusal AI Stratejik Komitesi
Yasa, Ulusal Yapay Zeka Stratejik Komitesinin kurulmasını öngörüyor. Bu komite:
- Bakanlıklar arası en üst karar organı olarak çalışacak
- Üç yıllık ulusal yapay zeka stratejisi hazırlayacak
- Yapay zeka bütçesini koordine edecek (2026 için 10,1 trilyon Won – 2025’e göre üç kat artış)
Yapay Zeka AI Güvenlik Araştırma Enstitüsü (AISI)
Bilim ve Bilgi İletişim Teknolojileri Bakanlığı bünyesinde kurulan AISI:
- Yapay zeka risklerini analiz edecek
- Güvenlik değerlendirme standartları geliştirecek
- Sertifikasyon teknolojileri üzerinde çalışacak
- Yapay zekanın sosyal, ekonomik ve kültürel etkilerini araştıracak
Altyapı ve Destek Programları
Yasa kapsamında:
- Yapay zeka veri merkezleri kurulması destekleniyor
- Eğitim verileri oluşturma projeleri teşvik ediliyor
- KOBİ’ler ve startup’lar için özel programlar planlanıyor
- Yabancı yapay zeka uzmanlarını ülkeye çekmek için teşvik programları oluşturuluyor
- Yapay zeka alanında yetenek geliştirme programları hayata geçiriliyor
Yapay Zeka Uygulama Kararnamesi ve Alt Düzenlemeler
Yasanın teknik detayları, Bilim ve Bilgi İletişim Teknolojileri Bakanlığı tarafından hazırlanan Uygulama Kararnamesi (Enforcement Decree) ile belirleniyor. 8 Eylül 2025’te taslak olarak yayınlanan ve 2025 sonuna kadar kesinleşmesi beklenen bu kararname:
- Yüksek etkili yapay zeka sistemlerinin tam tanımlarını yapıyor
- Uyumluluk gerekliliklerinin detaylarını açıklıyor
- Gözetim mekanizmalarını belirliyor
- Ceza uygulamalarının çerçevesini çiziyor
Sektörün Tepkileri ve Endişeler
Yasanın yürürlüğe girmesine kısa süre kala, teknoloji sektöründe hem heyecan hem de kaygı bulunuyor:
Belirsizlikler
- Bazı düzenlemelerin net olmayan sınırları nedeniyle hangi hizmetlerin tam olarak kapsama gireceği konusunda soru işaretleri var
- Bazı yapay zeka hizmetlerinin ani değişikliklere maruz kalabileceği veya durdurulabileceği endişesi mevcut
- Uyumluluk maliyetlerinin özellikle küçük şirketler için yüksek olabileceği tartışılıyor
Fırsatlar
- Düzenlemeye uygun sistemler geliştiren şirketler için rekabet avantajı doğabilir
- Güvenilir yapay zeka ekosistemi oluşturulması, uzun vadede sektöre fayda sağlayabilir
- Açık ve şeffaf kurallar, yatırımcılar için öngörülebilirlik yaratıyor
Diğer Düzenlemelerle Etkileşim
Güney Kore’nin yapay zeka düzenlemesi yalnızca bu yasayla sınırlı değil. Ülkede yapay zekayı etkileyen başka düzenlemeler de bulunuyor:
Yapay Zeka içerisinde Kişisel Verilerin Korunması
Kişisel Bilgilerin Korunması Komisyonu (PIPC), yapay zeka sistemlerinde kişisel veri kullanımı konusunda özel düzenlemeler hazırlıyor:
- Yapay zeka geliştirme için anonimleştirilmiş veri kullanımını teşvik ediyor
- “Yapay Zeka Geliştirme için Kamuya Açık Kişisel Bilgiler Kılavuzu” yayınlandı
- “Yapay Zeka ve Verinin Güvenli Kullanımı için Gizlilik Risk Yönetimi Modeli” oluşturuldu
- Şubat 2025’te Çinli Deepseek uygulamasının indirmelerini gizlilik endişeleri nedeniyle geçici olarak durdurdu
Sağlık Sektörü Düzenlemeleri
Gıda ve İlaç Güvenliği Bakanlığı, yapay zeka tıbbi cihazlar için özel düzenlemeler yayınladı:
- Ocak 2025’te dünyanın ilk “Üretken Yapay Zeka Tıbbi Cihazları Onay Kılavuzu” yayınlandı
- Yapay zeka tabanlı tıbbi cihazlar, Ocak 2026’dan itibaren yüksek etkili yapay zeka kategorisinde değerlendiriliyor
Yapay Zeka Sistemlerinde Rekabet ve Telif Hakkı
- Tekel Düzenleme ve Adil Ticaret Yasası kapsamında yapay zeka pazarında rekabet düzenlemeleri uygulanıyor
- Telif Hakkı Yasası‘nda yapay zekayla ilgili güncellemeler yapılıyor
Küresel Etki ve Örnek Değer
Güney Kore’nin bu yasası, küresel yapay zeka düzenlemeleri için önemli bir örnek teşkil ediyor:
AB ile Karşılaştırma
Avrupa Birliği’nin AI Act’i ile benzerlikler:
- Her iki düzenleme de risk temelli yaklaşım benimsiyor
- Yüksek riskli sistemlere özel düzenlemeler getiriyor
- Şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerini vurguluyor
Farklılıklar:
- Güney Kore yasası tüm yapay zeka sistemlerini kapsarken, AB daha dar bir odakta
- Güney Kore inovasyon teşviklerine daha fazla ağırlık veriyor
- Uygulama süreci Güney Kore’de daha hızlı başlıyor
Yapay Zeka Yasasına ABD ve Çin Yaklaşımı
ABD ve Çin’in henüz kapsamlı ulusal yapay zeka düzenlemeleri bulunmazken, Güney Kore bu alanda öncü rol üstleniyor. Bu durum:
- Güney Kore’yi uluslararası standart belirleme konusunda güçlendiriyor
- Ülkenin teknoloji diplomasisindeki rolünü artırıyor
- Diğer ülkeler için model teşkil ediyor
Uluslararası İşbirliği ve Liderlik
Güney Kore, yapay zeka yönetişiminde küresel lider olmayı hedefliyor:
- Küresel Gizlilik Konferansı‘nı Eylül 2025’te ev sahipliği yapacak (95 ülkeden katılımcı)
- Farklı bölgesel yaklaşımlar arasında köprü rolü oynamayı planlıyor
- Yapay zeka ve veri koruma konusunda uluslararası standartlar geliştirmeye katkıda bulunuyor
Yasanın Geleceği ve Olası Revizyonlar
Yasanın dinamik bir yapıya sahip olması bekleniyor:
- Üç yıllık dönemler halinde gözden geçirilecek
- Teknolojik gelişmelere uyum için güncellemeler yapılabilecek
- Uygulama deneyimleri ışığında iyileştirmeler gerçekleştirilecek
- Uluslararası standartlarla uyum sağlanacak
Yapay Zeka Çağında Dengeyi Kurmak
Güney Kore’nin “Yapay Zekanın Geliştirilmesi ve Güvenilirliğin Tesisi Temel Yasası”, yapay zeka teknolojilerinin getirdiği fırsatlar ile riskleri dengeleme konusunda önemli bir model sunuyor. Yasa:
- Kullanıcıları zararlı içeriklerden ve yanıltıcı bilgilerden korurken
- İnovasyonu teşvik ediyor ve sektörü destekliyor
- Şeffaflık ve hesap verebilirlik standartları koyuyor
- Etik ilkeleri ön planda tutuyor
- Ulusal rekabet gücünü artırmayı hedefliyor
Bu kapsamlı düzenleme, yalnızca Güney Kore için değil, yapay zeka teknolojilerini düzenlemeye çalışan tüm ülkeler için değerli dersler içeriyor. Yasanın uygulamadaki başarısı, önümüzdeki yıllarda diğer ülkelerin yapay zeka politikalarını şekillendirmede önemli rol oynayacak.
Dünya, yapay zekanın hızla geliştiği bu dönemde Güney Kore’nin cesur adımını yakından izliyor. Bu ilk kapsamlı düzenlemenin pratikteki sonuçları, küresel yapay zeka yönetişiminin geleceği için kritik önem taşıyor.
